Kijkje in de knelpunten - Circulariteit zet de economie in voor mens en natuur

In een circulaire economie worden grondstoffen steeds weer hergebruikt; afval bestaat feitelijk niet. Circulariteit gaat over minder grondstoffen gebruiken, grondstoffen vervangen door bio-based alternatieven en de levensduur van producten verlengen. Maar ook: minder consumeren, energiezuiniger produceren, minder uitstoten. Dat betekent dat grondstofgebruik wordt losgekoppeld van economische activiteit, en dat vraagt om nieuwe, innovatieve businessmodellen.

Organische groei 

De economie zoals we die nu kennen, is lineair: van grondstoffen worden producten gemaakt, die na gebruik als afval worden weggegooid. Om van een lineaire naar een circulaire economie te komen, moeten er behoorlijk wat knelpunten worden opgelost. 

Zo hebben circulaire ondernemers veel moeite om kapitaal te verwerven via investeerders of banken. Banken vinden circulaire ondernemingen vaak nog te risicovol, investeerders vinden het business model niet aanlokkelijk. "De aanlooptijden zijn langer, de kapitaalbehoefte is groter en het rendement is lager dan ze gewend zijn", zegt Lucas. "De traditionele investeringshorizon is ongeveer 5 tot 10 jaar. Maar bij een circulaire ondernemer die nieuwe producten van afvalstromen maakt, of bio-based materialen ontwikkelt, gaat dat niet op. Daar is de groei organisch, waar die bijvoorbeeld bij nieuwe softwarebedrijven exponentieel kan zijn."

Ook is er sprake van een ongelijk speelveld, omdat de regelgeving is toegeschreven op lineair opererende bedrijven en nog onvoldoende op circulariteit. Maud: "In de economie oude stijl wordt bijvoorbeeld de true price niet meegenomen: maatschappelijke kosten worden niet ingeprijsd in de producten. Denk aan luchtvervuiling, of slechte arbeidsomstandigheden van werknemers die leiden tot hogere gezondheidskosten. Daardoor kan een circulaire ondernemer, die juist kosten maakt om duurzamer en eerlijker te produceren, niet op prijs concurreren."

Alternatief risicomodel  

De tak Business Development van Invest-NL probeert op allerlei manieren te helpen om deze knelpunten op te lossen. Daarbij ligt de focus nooit op één bedrijf, maar op een hele keten of sector.  

Zo heeft Invest-NL onderzoek gedaan en adviesrapporten uitgebracht over Circular Venture Building. Lucas: "Veel circulaire startups krijgen hulp in acceleratieprogramma’s of in een incubator-achtige setting, maar die gaan vaak nog steeds uit van de traditionele, lineaire economie. Het idee is dat zulke bedrijven meteen heel snel moeten groeien, maar dat is niet altijd in het belang van de onderneming. In de rapporten gaan we in op de specifieke uitdagingen van circulaire bedrijven, en wat die betekenen voor de manier waarop ze begeleid moeten worden. Ook schetsen we de context van een systeem waarin deze ondernemingen kunnen floreren. We gaan hier ook een congres over organiseren."

Eerlijkere samenleving 

Uiteindelijk vraagt circulariteit meer dan alleen veranderingen in de economie of technologische innovaties of nieuwe werkwijzen. Het is een maatschappelijke transitie. "Circulair ondernemen is een kans en een methode om te komen tot een eerlijkere samenleving", zegt Maud. ‘Daarom moeten we het ook hebben over gedragsverandering en over verdelingskwesties: worden kosten en opbrengsten eerlijk verdeeld, zowel binnen een samenleving als wereldwijd.

Stel dat we bijvoorbeeld een deel van de textielproductie weer naar Europa zouden halen, om zo meer controle over de keten te krijgen. Wat betekent dat dan voor de sector in Azië, waar talloze mensen in werken? Je moet in de volle breedte kijken naar de consequenties van economisch handelen, ook in sociaal en ecologisch opzicht. Circulariteit is een kans om de economie in te zetten voor mens en natuur. Daarmee gaat circulariteit gaat over wat we nu echt waardevol vinden. Over hoe we willen leven."